نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• شایسته سادات موسوی
• فرزانه آقاپور

استادیار، زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

چکیده

مفهوم نوستالژی در انواع مختلفش (دل‌تنگی برای وطن، گذشته، کودکی و...) حضوری برجسته در آثار هنری و ادبی دارد، با این حال این مفهوم در عصر پیشامدرن غایب بوده است و پدید آمدنش در عصر مدرن، پیوستگی عمیقی با تحول مفهومی مسئلۀ زمان دارد. در این پژوهش می‌کوشیم نشان دهیم چه تحول‌های تاریخی در ادراک و فهم مسئلۀ زمان در جهان مدرن رخ داده که موجب پدید آمدن مفهوم نوستالژی در جهان نو شده است. با توجه به گونه‌گونی انواع نوستالژی، ما در این‌جا بر نوستالژی کودکی، ارتباط آن با مسئلۀ زمان و همچنین غیاب آن در شعر تمثیلی فارسی تمرکز می‌کنیم. تمرکز بر شعر تمثیلی (با محوریت مثنوی معنوی) به این علت است که نظام تمثیلی یکی از گویاترین و جامع‌ترین موضع‌های بازنمودِ نوع ادراک در باب یک مفهوم است؛ مولانا با استفادۀ مکرر از مفهوم کودکی در تمثیل‌هایش، وجوه مختلفی از این مفهوم را در عصر خود آشکار می‌کند. نمونه‌های شعری که از تمثیل‌های مولانا و دیگر شعرهای کلاسیک در این پژوهش گرد آمده‌اند در کنار نمونه‌هایی از شعر امروز نشان می‌دهند که ادراک قدمایی از این مفهوم با ادراک امروزی کاملاً متفاوت و حتی می‌توان گفت متضاد است. پژوهش حاضر در پارادایم کیفی با روش تحلیل محتوای استقرایی و روی‌کرد توصیفی‌تحلیلی صورت گرفته است.

کلیدواژه‌ها

• نوستالژی
• کودکی
• زمان
• تمثیل
• مثنوی معنوی

عنوان مقاله [English]

The Issue of Time and the Absence of Childhood Nostalgia in Persian Allegorical Poetry (Focusing on Allegories in the Masnavi-ye Ma'navi)

نویسندگان [English]

• Shayesteh Sadat Mousavi
• Farzaneh Aghapour

Assistant Professor, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Iran.

چکیده [English]

Although nostalgia—in its various forms, including longing for one's homeland, the past, or childhood—occupies a prominent place in modern literature and the arts, it was largely absent from the premodern world. Its emergence as a distinct concept is closely tied to the transformation of temporal consciousness in modernity. This study explores the historical shifts in the perception and conceptualization of time that made nostalgia possible as a modern experience. Given the diversity of nostalgic forms, the discussion focuses specifically on childhood nostalgia, its relationship to changing conceptions of time, and its absence from classical Persian allegorical poetry. Allegorical poetry, with particular emphasis on Masnavi-ye Ma'navi, provides an especially revealing framework for examining how concepts are understood within a given intellectual and cultural tradition. Through his repeated use of childhood as an allegorical motif, Rumi illuminates the various meanings associated with childhood in the premodern Persian worldview. A comparative analysis of poetic examples drawn from Rumi's Masnavi and other works of classical Persian poetry alongside selections from contemporary Persian poetry demonstrates that the premodern understanding of childhood differs fundamentally from—and may even be considered the opposite of—the modern conception. Employing a qualitative research paradigm, this study adopts an inductive content analysis within a descriptive-analytical framework to investigate these conceptual differences.

کلیدواژه‌ها [English]

• Nostalgia
• Childhood
• Time
• Allegory
• Masnavi-ye Ma'navi