Document Type : Original Article

Authors

1 Master of Science in Islamic Mysticism, Faculty of Literature and Humanities, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran

2 Assistant Professor, Department of Theology and Political Science, Faculty of Literature and Humanities, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran

10.22080/lpr.2026.30791.1177

Abstract

Addressing the question of how beauty affects the cognizing subject (the perceiver) and what kinds of affective responses it arouses within the perceiver’s soul is, in contemporary aesthetics, most often examined under the rubric of “aesthetic experience.” Shaykh al-Ishrāq regards light as the most perfect instantiation of beauty and, in his analysis of the meaning of light, characterizes it as identical with cognitivity and self-manifestation. Attributing such characteristics to the reality of light provides the ground for diverse forms of aesthetic experience within the realm of lights. The present study adopts a descriptive–analytical approach to elucidate aesthetic experiences in the world of lights and to examine their implications from ontological and epistemological perspectives. The findings indicate that Shaykh al-Ishrāq discusses love, pleasure, and longing as the most significant effects of beauty upon the cognizing subject (the perceiver) and structures the intersubjective relations and interactions among lights on this very basis. According to his view, the outcome of such interactions in the realm of lights is the order and coherence of the entire cosmos, encompassing both the spiritual and the corporeal domains. Moreover, Suhrawardī interprets all movements and transformations within the world of being in light of this framework, and it is precisely from here that a path toward the journey toward God (sayr ilā Allāh) is opened.

Keywords

«قرآن» (1383)، ترجمۀ مهدی الهی قمشه‌ای، چاپ ششم، تهران: انتشارات بدرقۀ جاویدان.
ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله (1363)، المبدأ و المعاد، به کوشش عبالله نورانی، تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک‌گیل با همکاری دانشگاه تهران.
ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله (1392)، اشارات و تنبیهات، ترجمه و شرح دکتر حسن ملکشاهی، چاپ هشتم، تهران: انتشارات سروش.
احمدی، بابک (1374)، حقیقت و زیبایی، تهران: نشر مرکز.
افراسیاب‌پور، علی‌اکبر (1380)، زیبایی‌پرستی در عرفان اسلامی، تهران: طهوری.
امام، سید محمدکاظم (1353)، فلسفه در ایران باستان و مبانی حکمة‌الاشراق، با مقدمۀ دکتر نصرة‌الله کاسمی، تهران: انتشارات نیکوکاری نوریانی.
بلخاری قهی، حسن (1403)، درباب زیبایی: زیبایی‌شناسی در حکمت اسلامی و فلسفۀ غربی، چاپ پنجم، تهران: مؤسسۀ انتشارات دانشگاه تهران.
بووی، اندرو (1394)، زیبایی‌شناسی و ذهنیت؛ از کانت تا نیچه، ترجمۀ فریبرز مجیدی، چاپ پنجم، تهران: مؤسسۀ تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری «متن».
بینای مطلق، محمود (1385)، نظم و راز، تهران: انتشارات هرمس و آگاهان ایده.
پورجوادی، نصرالله و دیگران (1380)، راز و رمز هنر دینی، تنظیم و ویرایش مهدی فیروزان، تهران: سروش.
تاتارکیویچ، ووادیسواف (1390)، «زیبایی‌شناسی سوفسطائیان و سقراط»، ترجمۀ جواد فندرسکی، ماهنامۀ علمی تخصصی اطلاعات حکمت و معرفت، سال ششم، شماره 2، صص: 47-51.
تولستوی، لئون (1387)، هنر چیست، ترجمۀ کاوه دهقان، تهران: امیرکبیر.
جوادی آملی، عبدالله (1391)، حکمت عبادات، تنظیم و ویرایش حسین شفیعی، چاپ نوزدهم، قم: نشر اسراء.
دهخدا، علی‌اکبر (1377)، لغت‌نامۀ دهخدا، چاپ دوم از دورۀ جدید، تهران: مؤسسه‌ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
سجادی، جعفر (1379)، فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملاصدرا، چاپ اول، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
سهروردی، شیخ شهاب‌الدین (1367)، حکمة‌الاشراق، ترجمه و شرح سید جعفر سجادی، تهران: مؤسسۀ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
سهروردی، شیخ شهاب‌الدین (1388)، مجموعه مصنّفات، تصحیح و مقدمۀ سید حسین نصر، جلد سوم، چاپ چهارم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
سهروردی، شیخ شهاب‌الدین (1388)، مجموعه مصنّفات، تصحیح و مقدمۀ نجفقلی حبیبی، جلد چهارم، چاپ چهارم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
سهروردی، شیخ شهاب‌الدین (1388)، مجموعه مصنّفات، تصحیح و مقدمۀ هانری کربن، جلد اول و دوم، چاپ چهارم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
شجاعی باغینی، حوریه (1399)، « بررسی تطبیقی آراء شیخ‌الرئیس و شیخ اشراق دربارۀ چیستی لذت»، دو فصلنامۀ علمی حکمت سینوی، دورۀ 24، شمارۀ 63، صص: 153-171.
شفیعی، فاطمه؛ فاضلی، علی‌رضا (1392)، «زیبایی و شأن وجودی آن نزد سهروردی»، نشریۀ پژوهش‌های هستی‌شناختی، سال دوم، شمارۀ3، صص: 101-122.
شهرزوری، شمس‌الدین محمد (1372)، شرح حکمة‌الاشراق، تحقیق حسین ضیائی، تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
شوپنهاور، آرتور (1375)، هنر و زیبایی‌شناسی (شاهکار فلسفی)، ترجمۀ فؤاد روحانی، (بی‌جا): زریاب.
شیرازی، صدرالدین محمد (1981م)، اسفار، الحکمة‌المتعالیة فی‌الاسفار الاربعة، بیروت: دار احیاء التراث
شیرازی، قطب‌الدین (1388)، شرح حکمةالاشراق، تصحیح و تحقیق سید محمد موسوی، تهران: انتشارات حکمت.
عزیزی، محمدرضا (1401)، «نگاهی بر مفهوم عشق در جمال‌شناسی شهاب‌الدین سهروردی»، نشریۀ مطالعات هنر و زیبایی‌شناسی، دورۀ دوم، شماره4، صص: 46-54.
کلینی، محمد بن یعقوب (بی‌تا)، اصول کافی، ترجمه و شرح سید جواد مصطفوی و سید هاشم رسولی، تهران: علمیه اسلامیه.
کمالی‌زاده، طاهره (1392)، مبانی حکمی هنر و زیبایی از دیدگاه شهاب‌الدین سهروردی، چاپ دوم، تهران: مؤسسۀ تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری «متن».
نوربخش، سیما سادات (1383)، نور در حکمت سهروردی، چاپ اول، تهران: نشر شهید سعید محبی.
هاشم‌نژاد، حسین (1403)، زیبایی‌شناسی در آثار ابن‌سینا، شخ اشراق و صدر‌المتألهین، چاپ چهارم، تهران: سمت.
همتی، همایون (1386)، فهم هنر و هنر فهم، آبادان: نشر پرسش.
وزیری، علینقی (1363)، زیباشناسی در هنر و طبیعت، چاپ اول، تهران: انتشارات هیرمند.
یزدان‌پناه، سید یدالله (1400)، حکمت اشراق، تحقیق و نگارش مهدی علی‌پور، جلد دوم، چاپ ششم، تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و سازمان سمت.