نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• ایوب مرادی ¹
• رها جعفری ²

¹ استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

² دانش‌آموخته دوره کارشناسی‌ارشد، رشته زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

میان ادبیات و فلسفه از دیرباز پیوندی عمیق وجود داشته است. از سویی اندیشه‌های فلسفی به شکل‌های مختلف در متون ادبی انعکاس یافته‌اند و ازسوی‌دیگر بسیار فیلسوفان نامداری بوده‌اند که سودای خلق اثر ادبی داشته‌اند. در میان مفاهیم مختلف فلسفی، «شر» مفهومی است که توجه ویژۀ خالقان آثار ادبی، به‌ویژه ادبیات داستانی را به خود جلب کرده است. تاآنجاکه حتی نظریه‌پردازی همچون ژرژ باتای، بازتاب انواع شرور در آثار داستانی را یکی از شگردهای اصلی از بین ‌بردن ملال در این آثار دانسته است. دراین‌میان حسین قسامی نویسندۀ جوان ایرانی، از معدود نویسندگانی است که به‌دلیل تحصیلات تخصصی در حوزۀ فلسفه، به مفاهیم فلسفی به‌ویژه مفهوم شر توجه خاص نشان داده است. او در رمان حصار موش این مفهوم را به‌صورت بنیادین کاویده است. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی-توصیفی و بر پایة خوانش فلسفی از متن، انواع شر را در این روایت بررسی کرده است. نتایج نشان می‌دهد که هرچند شر اخلاقی در کنش‌های فردی شخصیت‌ها متجلی است، اما محور اصلی روایت بر شر ساختاری استوار است. شری که هم در رفتار تحقیرآمیز مأموران یونانی نسبت به مهاجران و هم در خشونت انتقام‌جویانۀ مهاجران از این مأموران بازنمایی شده است. همچنین در ادامه شر آشوبی و آیینی نیز از دل همین ساختارهای معیوب سربرمی‌آورند و از رهگذر آیین‌های خشونت‌بار بازتولید می‌شوند. افزون بر این، قسامی با تشریح مفاهیم ابتذال شر، سرایت شر و شر انفعالی به خوانندۀ رمان متذکر می‌شود که تولید، تکثیر و تداوم شر لزوماً آگاهانه اتفاق نمی‌افتد بلکه در بسیاری از مواقع، بی‌عملی، عادت و اطاعت کورکورانه می‌تواند منشأ تولید و تداوم شرور باشد.

کلیدواژه‌ها

• نقد فلسفی
• شر ساختاری
• شر آشوبی
• شر آیینی
• ابتذال شر
• رمان حصار موش

عنوان مقاله [English]

A study of the representational Modes of the Philosophical Concept of Evil in Hisar-e Moush (The Mouse Fence) by Hossein Qassami

نویسندگان [English]

• ayoob Moradi ¹
• Raha Jafari ²

¹ Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran.

² Graduated from the Master's degree program in Persian Language and Literature, Payam Noor University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

There has long been a deep and enduring bond among literature and philosophy. One of the philosophical concepts most frequently reflected in narrative literature is the concept of “evil”, which has become so central to fiction that even a theorist such as Georges Bataille considered the representation of various forms of evil one of the principal devices for dispelling monotony in narrative works. In this context, Hossein Qassami, a young Iranian novelist with specialized training in philosophy, is among the few writers who have shown particular attention to philosophical concepts, especially evil. In his novel ‘Hisar-e Moush’ (The Mouse Fence), he explores this concept in a fundamental way. Using a descriptive-analytical approach and a philosophical reading of the text, the present study examines the different forms of evil in this narrative. The findings show that although moral evil appears in the individual actions of the characters, the central axis of the novel is structural evil. This evil is represented both in the humiliating behavior of Greek officers toward migrants, as well as in the migrants’ vengeful violence against those officers. In addition, chaotic and ritual evil emerge from these defective structures and are reproduced through violent rituals. Qasami also shows that the production and spread of evil are not always conscious, but may also arise from passivity, habit, and blind obedience.

کلیدواژه‌ها [English]

• Philosophical Criticism
• Structural Evil
• Chaotic Evil
• Ritual Evil
• Banality of Evil
• Hisar-e Moush (The Mouse Fence)