نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• زهرا گلابی زاده ¹
• ناصر نیکوبخت ²

¹ دانشجوی دکتری

² استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

چکیده

«تجدد» بر عقلانیت، علم و فردگرایی تأکید دارد، در حالی که دین (به‌ویژه در جوامع اسلامی) بر سنت، متن مقدس و جمع‌گرایی استوار است. این تقابل در سفرنامه‌های معاصر فارسی و عربی مشهود است، جایی که مسافران ایرانی و عرب با جوامع غربی مواجه می‏شوند و به مقایسۀ ارزش‌های دینی و مدرن می‌پردازند. سفرنامه‌ها به دلیل ماهیت گزارش‌گونه‌شان، بازتابی از برخورد سنت و تجدد هستند. سفرنامه‏نویسان در سفر به دنیای غرب، تضاد بین سبک زندگی دینی در ایران و سکولار در غرب را توصیف می‏کنند. در سفر به چین، مساجد را در سرزمینی که ادیان ابراهیمی، به آن راه نیافته با نگاهی تاریخی-فرهنگی بررسی می‏کنند، نه صرفاً دینی. در نوشته‌هایشان به نقد اخلاق مدرن غربی می‌پردازند و آن را در تقابل با ارزش‌های شرقی ارزیابی می‏کنند. نقش دین در شکل‌دهی به هنر و معماری نیز، نمود و سنجه‏ای آشکار برای بررسی تأثیر دین بر هنر است. اخلاق و دین در جوامع مدرن از چشم سفرنامه‏نویسان تیزبین مخفی نمانده تا جایی که گاه نویسندۀ سفرنامه به این نکته اشاره می‏کند که در غرب، اخلاق گاهی از دین جدا شده و بر پایۀ عقلانیت مدرن استوار بوده است. در مقابل، در جوامع اسلامی، اخلاق و دین هنوز درهم‌تنیده‌اند. بازتاب دین در عصر مدرن نشان می‏دهد که دین در مواجهه با تجدد سه مسیر را طی کرده است؛ یا در جوامع سکولار غربی به حاشیه رانده شده است یا در جنبش های روشنفکری بازتعریف شده است و یا در تقابل با آن قرار گرفته است.

کلیدواژه‌ها

• سنت
• تجدد
• سفرنامه های فارسی
• سفرنامه های عربی
• دین
• اخلاق

عنوان مقاله [English]

Religion and Ethics in the Modern Age: A Look at Several Contemporary Persian and Arabic Travelogues

نویسندگان [English]

• زهرا گلابی زاده ¹
• Naser Nikoubakht ²

¹ none

² Professor of Persian Language and Literature, Tarbiat Modarres University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

Modernity emphasizes rationality, science, and individualism, whereas religion (especially in Islamic societies) is based on tradition, sacred texts, and collectivism. This contrast is evident in contemporary Persian and Arabic travelogues, where Iranian and Arab travelers encounter Western societies and compare religious and modern values. Due to their narrative nature, travelogues reflect the encounter between tradition and modernity. Travel writers, while journeying to the Western world, describe the conflict between the religious lifestyle in Iran and secularism in the West. In travels to China, mosques in a land untouched by Abrahamic religions are examined with a historical-cultural perspective, not merely a religious one. Their writings critique modern Western ethics, evaluating them against Eastern values. The role of religion in shaping art and architecture also serves as a clear indicator for assessing the impact of religion on art. Ethics and religion in modern societies have not escaped the sharp eyes of travelogue writers, to the extent that sometimes the writer points out how, in the West, ethics have become detached from religion and are instead based on modern rationality. In contrast, in Islamic societies, ethics and religion remain deeply intertwined. The reflection of religion in the modern age shows that religion, in confronting modernity, has followed three paths: either it has been pushed to the margins in secular Western societies, redefined in intellectual movements, or placed in opposition to modernity.

کلیدواژه‌ها [English]

• Tradition
• Modernity
• Persian Travelogues
• Arabic Travelogues
• Religion
• Ethics