نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• عارف دانیالی ¹
• مراد اسماعیلی ²

¹ دکترای فلسفه جدید و معاصر، استادیار گروه فلسفه، دانشگاه گنبدکاووس، گنبد کاووس، ایران.

² استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه گنبدکاووس، گنبد کاووس، ایران.

چکیده

مقالۀ حاضر، با رویکردی بینارشته‌ای و ازطریق تحلیل مفهومیِ رمان‌های کافکا می‌کوشد نشان دهد چگونه کافکا کاشفِ بزرگِ آن وضعیت‌ استثنایی است که آگامبن در فلسفۀ خویش از آن سخن می‌گوید. به‌زعم آگامبن، اردوگاه به‌عنوان تجسدِ این وضعیت استثنایی، پارادایم جهان مدرن است. ویژگیِ خاص این وضعیت، دوپهلو بودن و تعیّن‌ناپذیری آن است. این تعیّن‌ناپذیریِ وضعیتِ استثنایی به مفهوم قانون هم تسری می‌یابد: قانونی که هرچند هیچ حکم یا تجویزی را صادر نمی‌کند، اما ازطریق «زور محضِ فاقد محتوای معیّن» می‌تواند به کلیّتی فراگیر دست یابد که با خود زندگی برابر شود؛ قانونی که ازطریق اِعمال ‌نشدن، به شدیدترین شکل اِعمال می‌شود. پس بین «موقعیت‌های تعیّن‌ناپذیر»(وضعیت استثناء) و «ماهیتِ تعیّن‌ناپذیرِ قانون»(زورِ بدون محتوا) همیشه ارتباط مستقیم وجود دارد. به عقیدۀ آگامبن، برای مقاومت دربرابر تعیّن‌ناپذیریِ قانون (قانونی که هیچ حکم و تجویز مشخصی ندارد)، برای ایستادگی دربرابر این زورِ محضِ بدون محتوای قانون، نیاز به فهم تازه‌ای از کنش است که می‌توان در نوشته‌های کافکا به‌شکل ژرفی سراغش را گرفت. در یک جهانِ اوراق‌شده که اشیا و آدم‌ها «از-جا-در-رفته» اند، آنگاه قهرمان کافکایی از قهرمان کلاسیک فاصله می‌گیرد تا با این وضعیت استثنایی و تعیّن‌ناپذیر مواجه شود. اما اگر قهرمان کافکایی مدام با موقعیت‌های نامتعیّن رودرو می‌شود، پس هرگز هیچ نقطۀ استعلاییِ معیّنی را پیشنهاد نمی‌کند. برعکس، برای او هر نقطه/موقعیتی- همه‌جا و هیچ‌جا- می‌تواند هم‌زمان «دام/نجات» باشد؛ بدین‌ترتیب، به‌جای آن تصویر کافکای منفعل و منزوی، یک کافکای رهایی‌بخش پیشِ چشم آید که به تعبیر آگامبن، در آثارش هر نقطه و دقیقه‌ای برآمدگهِ مسیحایی باشد.

کلیدواژه‌ها

• کافکا
• آگامبن
• فضاهای تعیّن‌ناپذیر
• زمان مسیحایی
• کُنش
• قانون

عنوان مقاله [English]

Agamben: Indeterminate Spaces and Kafka’s Messianic Moment

نویسندگان [English]

• Aref Danyali ¹
• Morad Esmaeeli ²

¹ Ph.D. in Modern and Contemporary Philosophy, Assistant Professor of Philosophy, Gonbad Kavous University.

² Ph.D. in Persian Language and Literature, Assistant Professor, Gonbad Kavous University.

چکیده [English]

Drawing on an interdisciplinary approach and a conceptual analysis of Kafka’s novels, the present study seeks to demonstrate how Kafka is the great discoverer of State of exception that Agamben theorizes in his philosophy. According to Agamben, the camp, as the embodiment of this state of exception, is the paradigm of the modern world. What marks this condition is its ambiguity and indeterminacy. This indeterminacy of the exceptional situation extends to the very concept of law: a law that, although issues no definite rule or prescription, can nevertheless attain an all-encompassing totality through a “being in force without significance”; a law that is exercised in its very non-application. For Agamben, resisting the indeterminacy of law (a law devoid of any specific command), this pure contentless force, requires a new understanding of action; an understanding that can be found only in Kafka’s writings. In a fragmented world where objects and persons have become “dislocated”, Kafka’s protagonist departs from the classical model of the hero to confront this exceptional and indeterminate state. Yet if the Kafkaesque figure continually encounters indeterminate situations, then no definite transcendental standpoint is ever proposed. On the contrary, for Kafka, every point or position—everywhere and nowhere—may simultaneously serve as “trap/salvation.” One of the implications of this study is that the image of Kafka as a passive and isolated writer giving way instead to a liberatory Kafka in whose works every point and every minute may become a site of messianic emergence.

کلیدواژه‌ها [English]

• Kafka
• Agamben
• indeterminate spaces
• messianic time
• action
• law