نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• زینب صادقی سهل‌آباد ¹
• زهرا قصری ²

¹ دانشیار گروه زبان روسی دانشکده ادبیات دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران

² دانش آموخته گروه زبان روسی، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران

چکیده

این مقاله با رویکردی تطبیقی و تحلیلی، به بررسی ابعاد گوناگون مفهوم شادی در جهان‌بینی فلسفی و ادبی فئودور داستایفسکی می‌پردازد. شادی از دیدگاه داستایفسکی، صرفاً تجربه‌ای زودگذر یا احساسی سطحی نیست، بلکه پدیده‌ای ژرف، معنوی و هم‌نشین با رنج، بحران‌های اخلاقی و لحظات اگزیستانسیالیستی انسانی است که فرد با بنیادی‌ترین پرسش‌ها و چالش‌های وجودی خود، مانند معنای زندگی، آزادی، مرگ، تنهایی و هویت، بی‌واسطه و بی‌پرده روبه‌رو می‌شود و از طریق این مواجهه به آگاهی و تحول عمیق درونی دست می‌یابد. مقاله ضمن واکاوی لحظات شادی در مهم‌ترین آثار داستایفسکی نشان می‌دهد که این مفهوم در آثار او اغلب با تجربه‌های رنج، فروتنی، عشق، و معنابخشی به زندگی پیوند خورده‌اند. در این پژوهش، ابتدا سنت‌های فلسفی و عرفانی مختلف، از یونان باستان (ارسطو)، حکمت اسلامی (ابن‌سینا) تا عرفان ایرانی (مولوی)، بررسی می‌شود تا تفاوت‌ها و همگرایی‌ نگاه داستایفسکی با دیگر اندیشمندان روشن گردد. سپس، با استناد به نظریه‌های روان‌شناسی معاصر، نشان داده می‌شود که شادی در داستایفسکی به‌مثابۀ کمال اخلاقی، رستگاری روح، و آگاهی معنوی تعریف می‌شود. داستایفسکی بر این باور است که انسان در مواجهۀ اصیل با رنج، تعارض و تردید، به زیست معنادار دست می‌یابد؛ و شادی در این رهگذر، به شاخصی برای خودیابی فرد بدل می‌شود. در نهایت، مقاله با برجسته‌کردن وجه تمایز داستایفسکی از رویکردهای مدرن روان‌شناسی که شادی را غالباً به مؤلفه‌های ذهنی، هیجانی و رفاهی تقلیل می‌دهند، تأکید می‌کند که شادی از منظر داستایفسکی فرآیندی وجودی، اخلاقی و متعالی است؛ امری که نقش تعیین‌کننده‌ای در بازتعریف هویت انسانی و معنای زندگی دارد.

کلیدواژه‌ها

• داستایفسکی
• شادی
• رنج
• رستگاری
• ارسطو
• ابن‌سینا
• مولوی

عنوان مقاله [English]

A Philosophical and Psychological Contemplation with a Comparative Approach on the Concept of Happiness in Dostoevsky's Weltanschauung

نویسندگان [English]

• Zeinab Sadeghi Sahlabad ¹
• Zahra Ghasri ²

¹ Associate Professor, Department of Russian Language, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran.

² Bachelor’s degree graduate from the Department of Russian Language, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran

چکیده [English]

This paper, through a comparative and analytical approach, explores the multifaceted dimensions of the concept of happiness in Dostoevsky’s philosophical and literary worldview. For Dostoevsky, happiness is not a fleeting sentiment or a superficial emotional state; rather, it is a profound, spiritual phenomenon intertwined with suffering, moral crises, and moments of existential confrontation. In these moments, the individual faces the most fundamental questions of existence—meaning, freedom, death, solitude, and identity—and through such encounters attains heightened self-awareness and inner transformation. By examining key moments of joy across Dostoevsky’s major works, the study demonstrates that happiness in his thought is often inseparable from the experiences of suffering, humility, love, and the quest for meaning. The paper first engages with a range of philosophical and mystical traditions, from ancient Greek thought (Aristotle) and Islamic philosophy (Avicenna) to Persian Sufism (Rumi), in order to illuminate both the convergences and divergences of Dostoevsky’s conception of happiness with these intellectual lineages. Drawing upon contemporary psychological theories, the discussion further argues that happiness in Dostoevsky functions as a form of moral perfection, spiritual salvation, and transcendent consciousness. For Dostoevsky, authentic confrontation with suffering, conflict, and doubt becomes the path toward a meaningful existence, wherein happiness emerges as a sign of self-realization. Ultimately, this study highlights Dostoevsky’s distinct departure from modern psychological paradigms that tend to reduce happiness to subjective, affective, or welfare-related components, emphasizing instead its existential, ethical, and transcendent nature-one that plays a decisive role in redefining human identity and the meaning of life.

کلیدواژه‌ها [English]

• Dostoevsky
• happiness
• suffering
• salvation
• Aristotle
• Avicenna
• Rumi