نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• زینب صادقی سهل‌آباد ¹
• زهرا قصری ²

¹ دانشیار گروه زبان روسی دانشکده ادبیات دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران

² دانش آموخته گروه زبان روسی، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران

چکیده

این مقاله با رویکردی تطبیقی و تحلیلی، به بررسی ابعاد گوناگون مفهوم شادی در جهان‌بینی فلسفی و ادبی فئودور داستایفسکی می‌پردازد. شادی از دیدگاه داستایفسکی، صرفاً تجربه‌ای زودگذر یا احساسی سطحی نیست، بلکه پدیده‌ای ژرف، معنوی و هم‌نشین با رنج، بحران‌های اخلاقی و لحظات اگزیستانسیالیستی انسانی است که فرد با بنیادی‌ترین پرسش‌ها و چالش‌های وجودی خود، مانند معنای زندگی، آزادی، مرگ، تنهایی و هویت، بی‌واسطه و بی‌پرده روبه‌رو می‌شود و ازطریق این مواجهه به آگاهی و تحول عمیق درونی دست می‌یابد. مقاله ضمن واکاوی لحظات شادی در مهم‌ترین آثار داستایفسکی نشان می‌دهد که این مفهوم در آثار او اغلب با تجربه‌های رنج، فروتنی، عشق و معنابخشی به زندگی پیوند خورده‌  است. در این پژوهش، سنت‌های فلسفی و عرفانی مختلف، از یونان باستان (ارسطو)، حکمت اسلامی (ابن‌سینا) تا عرفان ایرانی (مولوی)، با نگاه داستایفسکی مقایسه ‌می‌گردد تا تفاوت‌ها و همگرایی اندیشۀ وی‌ با دیگر اندیشمندان روشن گردد. سپس، با استناد به نظریه‌های روان‌شناسی معاصر، نشان داده می‌شود که شادی در داستایفسکی به‌مثابۀ کمال اخلاقی، رستگاری روح، و آگاهی معنوی تعریف می‌شود. داستایفسکی بر این باور است که انسان در مواجهۀ اصیل با رنج، تعارض و تردید، به زیست معنادار دست می‌یابد؛ و شادی در این رهگذر، به شاخصی برای خودیابی فرد بدل می‌شود. درنهایت، مقاله با برجسته‌کردن وجه تمایز داستایفسکی از رویکردهای مدرن روان‌شناسی که شادی را غالباً به مؤلفه‌های ذهنی، هیجانی و رفاهی تقلیل می‌دهند، تأکید می‌کند که شادی ازمنظر داستایفسکی فرایندی وجودی، اخلاقی و متعالی است؛ امری که نقش تعیین‌کننده‌ای در بازتعریف هویت انسانی و معنای زندگی دارد.

کلیدواژه‌ها

• داستایفسکی
• شادی
• رنج
• رستگاری
• ارسطو
• ابن‌سینا
• مولوی

عنوان مقاله [English]

A Philosophical and Psychological Contemplation with a Comparative Approach on the Concept of Happiness in Dostoevsky's Weltanschauung

نویسندگان [English]

• Zeinab Sadeghi Sahlabad ¹
• Zahra Ghasri ²

¹ Associate Professor, Department of Russian Language, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran.

² Bachelor’s degree graduate from the Department of Russian Language, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran

چکیده [English]

This paper explores the concept of happiness in Dostoevsky’s philosophical and literary worldview. It aims to demonstrate that happiness in his thought is not a fleeting emotional state but a profound spiritual experience closely linked to suffering, moral struggle, and existential awareness. By examining key moments in Dostoevsky’s works, the study seeks to clarify how happiness emerges through inner transformation and the search for meaning in human life. The study employs a comparative and analytical approach. It analyzes selected passages from Dostoevsky’s major works while also engaging with several philosophical and mystical traditions, including ancient Greek philosophy (Aristotle), Islamic philosophy (Avicenna), and Persian Sufism (Rumi). In addition, relevant ideas from contemporary psychological theories are considered to interpret the broader philosophical implications of happiness. The analysis shows that happiness in Dostoevsky’s thought is inseparable from experiences such as suffering, humility, compassion, and love. Encounters with existential crises—questions of freedom, death, identity, and meaning—often lead individuals to deeper self-awareness. Happiness therefore appears not as comfort or pleasure, but as the result of spiritual struggle and moral awakening. Authentic confrontation with suffering and doubt becomes the pathway to a meaningful life and inner renewal.

کلیدواژه‌ها [English]

• Dostoevsky
• happiness
• suffering
• salvation
• Aristotle
• Avicenna
• Rumi