نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
چکیده
این پژوهش با هدف خوانش هانتولوژیک (شبحشناختی) غزلیات حافظ بر مبنای نظریۀ ژاک دریدا، با اتکا بر روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد بینارشتهای (ادبیات-فلسفه) انجام شده است. روش گردآوری دادهها، مطالعه کتابخانهای و استخراج هدفمند ابیات شاخص دیوان حافظ (بر اساس تصحیح انجوی) بوده که با چهارچوب مفهومی هانتولوژی دریدا تطبیق داده شدهاند. روش تحلیل مبتنی بر تفسیر هرمنوتیکی متن با تمرکز بر شناسایی و واکاوی شاخصههای زبانی، تصویری و معنایی تجلیدهندۀ مؤلفههای هانتولوژیک در اشعار برگزیده است. یافتهها نشان میدهد حافظ با ژرفاندیشی شاعرانه، منطق شبحوارگی را در کانون شعر خود جای داده است: 1) غیاب معشوق، نه فقدان محض، که حضوری تعلیقآلود و اثرگذار (عدم حضور حاضر) است که شرط امکان لذت حضور میشود. ۲) مفاهیمی چون عشق و تاریخ، رخدادهای تکرارناپذیر و «نامکرر» هستند که هر بازخوانی، شبحی نو از آنها میآفریند. ۳) سوگ هجران، فرآیندی بیپایان و ناگفتنی است که همزیستی فعال با شبح دیگری را میطلبد. 4) مسئولیت اخلاقی در قبال غایبان (مردگان، محرومان، آیندگان) و وفاداری به «ماجرای بیپایان» عشق، وجه سیاسی-اخلاقی هانتولوژی حافظ را شکل میدهد. این خوانش نهتنها گویای جهانشمولی اندیشۀ دریداست، بلکه ابعاد پنهان معرفتشناختی و اگزیستانسیالیستی شعر حافظ را آشکار میسازد.
کلیدواژهها
عنوان مقاله [English]
A New Reading of the Specter in Derrida in Hafez's Ghazals
نویسندگان [English]
- Hossein Joudavi
- Mohammad َAli Mahmoodi
Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Languages, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
چکیده [English]
This research aims to provide a hauntological reading of Hafez's ghazals based on Jacques Derrida's theory, employing a descriptive-analytical method and an interdisciplinary approach (literature-philosophy). The data collection method involved library research and the targeted extraction of significant verses from the Divan of Hafez (based on the Anjavi edition), which were then analyzed through the conceptual framework of Derridean hauntology. The analytical method relied on hermeneutic textual interpretation, focusing on identifying and examining linguistic, imagistic, and semantic features that manifest hauntological components in the selected poems. The findings indicate that Hafez, with profound poetic insight, placed the logic of spectrality at the core of his poetry: 1) The Beloved's absence is not mere loss, but an influential suspended presence ("present absence") that becomes the condition for the possibility of the pleasure of presence, 2) Concepts like love and history are non-repeatable, "non-iterable" events where each re-reading creates a new specter of them, 3) The mourning of separation is an endless and unspeakable process demanding an active coexistence with the specter of the Other, 4) The ethical responsibility towards the absent (the dead, the deprived, future generations) and fidelity to the "endless event" of love shape the political-ethical aspect of Hafez's hauntology. This reading not only demonstrates the universality of Derrida's thought but also reveals hidden epistemological and existential dimensions in Hafez's poetry.
کلیدواژهها [English]
- Derrida
- Hauntology
- the Spectral
- Différance
- Hafez
)