نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• فرزانه کوچک پور ¹
• حسن اکبری بیرق ²

¹ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

² دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

چکیده

تکامل یا فرگشت، نظریه‌ای که در نیمۀ دوم قرن نوزدهم میلادی توسط چارلز داروین ارائه شد، هرچند یک تئوری زیست‌شناختی بود، بر دیگر شاخه‌‌های دانش بشری، ازجمله علوم انسانی و اجتماعی سیطره‌‌ای معرفت‌‌شناختی و هستی‌شناسانه یافت و به‌تدریج در قرن بیستم باعث ظهور مکاتبی همچون روانشناسی فرگشتی، جامعه‌شناسی فرگشتی، فلسفۀ فرگشتی و... شد. ازجمله ساحاتی که از این اَبَرنظریه تأثیر پذیرفت، مطالعات ادبی بود که منجر به تکوین «نقد ادبی فرگشتی» شد. این رویکرد، با بهره‌گیری از نظریۀ انتخاب طبیعی داروین، از رفتارهای «گونۀ انسان» در متون ادبی تبیینی به دست می‌دهد که بیانگر طبع و طبیعت این موجود باشد. براساس این نگرش به نوع بشر، تمامی کردارهای آدمی، قابل ریشه‌یابی در فرایند فرگشت او هستند. سلسله علل این کنش‌ها، درنهایت به چند ویژگی اصلی انسان، یعنی تلاش برای بقا و تولیدمثل قابل تحویل است. مقالۀ حاضر، تلاشی است برای کاربست قواعد فرگشت، در تحلیل رفتار شخصیت‌های اصلی رمان نه فرشته، نه قدّیس، اثر ایوان کلیما. برای ارائۀ خوانشی داروینیستی از این رمان، ابتدا به معنا و مبنای فرگشت و سپس تأثیر آن بر نقد ادبی پرداختیم، آنگاه مؤلفه‌‌های آن نظریه را در این رمان کاویدیم و در ژرفای کنش‌های فردی و جمعی شخصیت‌‌های داستان، با رفتارهایی همچون: خشونت، حسادت، خیانت، میل به جاودانگی و... مواجه و همۀ آن‌ها را براساس انسان‌شناسی فرگشتی که وارد نقد ادبی شده‌ است، تأویل نمودیم.ماحصل این مقاله، تأییدی است بر قدرت تبیین‌‌گری فراگیر نظریۀ انتخاب طبیعی در حوزۀ ادبیات داستانی و  برجسته‌‌سازی پیشینه و مبانی مشترک تمامی رفتارهای آدمی، باوجود همۀ تفاوت‌‌های تاریخی جوامع انسانی.

کلیدواژه‌ها

• داروینیسم
• نقدادبی فرگشتی
• ایوان کلیما
• رمان نه فرشته
• نه قدّیس

عنوان مقاله [English]

A Darwinian reading of the novel "Neither Angel, nor Saint" by Ivan Kalima

نویسندگان [English]

• farzaneh koochakpour ¹
• Hassan AkbariBeiragh ²

¹ Master's degree, Faculty of Literature and Foreign Languages, University of Semnan, Iran.

² Associate Professor, Faculty of Literature and Foreign Languages, University of Semnan, Iran.

چکیده [English]

Evolution, a theory presented by Charles Darwin, although it was a biological theory, was not limited only to this scientific field, but also gained epistemological and ontological dominance over other branches of human knowledge, from the Experimental Sciences to the Humanities and Social Sciences. Among the fields that were not immune to the influence of this meta-theory were literary studies; Evolutionary literary criticism, which is the product of this fundamental transformation in science, attempts to provide an explanation of the behaviors of the "human species" by utilizing Darwin's theory of natural selection that reflects the nature and character of this creature. The present article is an attempt to apply the rules of evolution to analyze the behavior of the main characters in the novel "Neither Angel, Nor Saint" by Ivan Klima. first addressed the meaning and basis of evolution and then its impact on literary criticism. Then, explored the components of that theory in this novel. By going beyond the surface and entering the depths of the individual and collective actions of the characters in the story, we encountered behaviors such as violence, jealousy, betrayal, etc., all of which have their roots in the evolved nature of man. The result of this research is, first of all, confirmation of the comprehensive explanatory power of the theory of natural selection in the field of fiction, and, in the next stage, highlighting the background and common foundations of all human behavior, despite all the cultural and historical differences of human societies.

کلیدواژه‌ها [English]

• Darwinism
• evolutionary literary criticism
• Czech fiction
• Ivan Kalima
• the novel Neither Angel
• Nor Saint