نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• تیمور مالمیر ¹
• خاطره دارابی ²

¹ گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

² گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.

چکیده

اخلاق ‎ناصری نوشته‌ی خواجه ‎نصیرالدین طوسی در دوره و حوزه‌ی حکومتی اسماعیلیه به دستور ناصرالدین بالله، حاکم قهستان نوشته شده است. مبنای اندیشگی علمی و فلسفی نویسنده، همچنین فضای حاکمیت اسماعیلی موجب شده شرح مفاهیم اخلاقی در این کتاب با روایتی علمی- فلسفی عرضه شود. برای بررسی و تحلیل کارکردهای این اثر از چارچوب نظری تحلیل گفتمان لاکلائو و موفه استفاده‌ کرده‌ایم. نتیجه‌ی تحقیق نشان می‌دهد اخلاق ناصری با کارکردی سیاسی و عقیدتی، اخلاق را به ‌نفعِ حاکم و کنترل عوام توسط کارگزار اسماعیلیه سوق می‌دهد همچنان‌که خلفای عباسی را به‌واسطه‌ی نداشتن این خصایص طرد می‌کند. دال مرکزی گفتمان این اثر بر اصل امامت کارگزار اسماعیلی بنا شده است و با وجود اینکه روساخت از مدایح دیباچه و اصطلاحات اسماعیلی تنقیح شده، ژرف‌ساخت کتاب همچنان مشروعیت‌بخش کارگزار اسماعیلی است و با دال‌های گفتمان فرعی عقل، انسان و عرفان مفصل‌بندی و مؤکّد شده است. خواجه با مفصل‌بندی امامت و تعلیم، لزوم موجودیت کارگزار اسماعیلی را مشروعیت می‌بخشد و غیرِ آنان را طرد و مشروعیت‎زدایی می‎کند. مشروعیت‎بخشی به کارگزار اسماعیلی، به گفتمان اثر وضعیتی تبلیغی می‎بخشد و آن را اشاعه‌دهندۀ اندیشۀ کارگزار حاکم می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

• «خواجه نصیرالدین طوسی»
• «اخلاق ناصری»
• «متون تعلیمی»
• «گفتمان لاکلائو و موفه»
• «مشروعیت‌بخشی»

عنوان مقاله [English]

Analysis of the Educational Discourse of Akhlaq-i Nasiri (Nasirean Ethics) based on the Discourse Theory of Laclau and Mouffe

نویسندگان [English]

• Teymoor Malmir ¹
• Khatereh Darabi ²

¹ Department of Persian Language and Literature, Faculty of Language and Literature, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran

² Department of Persian, Faculty of Language and Literature, University of Kurdistan, Sanandaj. Iran.

چکیده [English]

Akhlaq-i Nasiri (Nasirean Ethics), written by Khwaja Nasir al-Din Tusi during the Ismaili rule at the behest of Nasir al-Din Allah, the ruler of Quhistân, is a work that presents ethical concepts through a scientific-philosophical narrative. The author’s scientific and philosophical mindset, along with the Ismaili governance context, has influenced the presentation of ethical concepts in this book. To analyze the functions of this work, the theoretical framework of Laclau and Mouffe’s discourse analysis was used. The research results show that Akhlaq-i Nasiri, with its political and ideological functions, directs ethics in favor of the ruler and the control of the masses by the Ismaili agent, while rejecting and despising the Abbasid caliphs for lacking these qualities. The central signifier of the discourse in this work is based on the principle of the Ismaili agent’s imamate. Despite the superficial refinement of the preface’s praises and Ismaili terms, the deep structure of the book still legitimizes the Ismaili agent and is articulated and emphasized with the secondary discourse signifiers of reason, humanity, and mysticism. By articulating imamate and education, Khwaja legitimizes the necessity of the Ismaili agent’s existence and delegitimizes others. The legitimization of the Ismaili agent gives the discourse of the work a propagandistic status, making it a disseminator of the ruling agent’s ideology.

کلیدواژه‌ها [English]

• Khwaja Nasir al-Din Tusi
• Akhlaq-i Nasiri
• didactic texts
• Laclau and Mouffe’s discourse
• Ismaili agent
• legitimization