پژوهش‌های ادبی ـ فلسفی

شماره جاری

درباره نشریه

اهداف و چشم انداز

اعضای هیات تحریریه

اصول اخلاقی انتشار مقاله

بانک ها و نمایه نامه ها

پیوندهای مفید

فرایند پذیرش مقالات

پذیرش مقالات و حق کپی رایت

تحلیل گفتمان تعلیمی اخلاق ناصری براساس نظریه گفتمان لاکلائو و موفه

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.

2 دانش آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.

10.22080/lpr.2025.28975.1096

چکیده

اخلاق ‎ناصری نوشتۀ خواجه ‎نصیرالدین طوسی در دوره و حوزۀ حکومتی اسماعیلیه به دستور ناصرالدین بالله، حاکم قهستان نوشته شده است. مبنای اندیشگی علمی و فلسفی نویسنده، همچنین فضای حاکمیت اسماعیلی موجب شده شرح مفاهیم اخلاقی در این کتاب با روایتی علمی- فلسفی عرضه شود. برای بررسی و تحلیل کارکردهای این اثر از چارچوب نظری تحلیل گفتمان لاکلائو و موفه استفاده‌ کرده‌ایم. نتیجۀ تحقیق نشان می‌دهد اخلاق ناصری با کارکردی سیاسی و عقیدتی، اخلاق را به ‌نفعِ حاکم و کنترل عوام توسط کارگزار اسماعیلیه سوق می‌دهد همچنان‌که خلفای عباسی را به‌واسطۀ نداشتن این خصایص طرد می‌کند. دال مرکزی گفتمان این اثر بر اصل امامت کارگزار اسماعیلی بنا شده است و با وجود اینکه روساخت از مدایح دیباچه و اصطلاحات اسماعیلی تنقیح شده، ژرف‌ساخت کتاب همچنان مشروعیت‌بخش کارگزار اسماعیلی است و با دال‌های گفتمان فرعی عقل، انسان و عرفان مفصل‌بندی و مؤکّد شده است. خواجه با مفصل‌بندی امامت و تعلیم، لزوم موجودیت کارگزار اسماعیلی را مشروعیت می‌بخشد و غیرِ آنان را طرد و مشروعیت‎زدایی می‎کند. مشروعیت‎بخشی به کارگزار اسماعیلی، به گفتمان اثر وضعیتی تبلیغی می‎بخشد و آن را اشاعه‌دهندۀ اندیشۀ کارگزار حاکم می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Analysis of the Educational Discourse of Akhlaq-i Nasiri (Nasirean Ethics) based on the Discourse Theory of Laclau and Mouffe

نویسندگان [English]

  • Teymoor Malmir 1
  • Khatereh Darabi 2

1 Professor in Persian Language and Literature, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Language and Literature, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran.

2 PhD in Persian Language and Literature, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Language and Literature, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran.

چکیده [English]

Akhlaq-i Nasiri (Nasirean Ethics), written by Khwaja Nasir al-Din Tusi during the Ismaili rule at the behest of Nasir al-Din Allah, the ruler of Quhistân, is a work that presents ethical concepts through a scientific-philosophical narrative. The author’s scientific and philosophical mindset, along with the Ismaili governance context, has influenced the presentation of ethical concepts in this book. To analyze the functions of this work, the theoretical framework of Laclau and Mouffe’s discourse analysis was used. The research results show that Akhlaq-i Nasiri, with its political and ideological functions, directs ethics in favor of the ruler and the control of the masses by the Ismaili agent, while rejecting and despising the Abbasid caliphs for lacking these qualities. The central signifier of the discourse in this work is based on the principle of the Ismaili agent’s imamate. Despite the superficial refinement of the preface’s praises and Ismaili terms, the deep structure of the book still legitimizes the Ismaili agent and is articulated and emphasized with the secondary discourse signifiers of reason, humanity, and mysticism. By articulating imamate and education, Khwaja legitimizes the necessity of the Ismaili agent’s existence and delegitimizes others. The legitimization of the Ismaili agent gives the discourse of the work a propagandistic status, making it a disseminator of the ruling agent’s ideology.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Khwaja Nasir al-Din Tusi
  • Akhlaq-i Nasiri
  • didactic texts
  • Laclau and Mouffe’s discourse
  • Ismaili agent
  • legitimization
مراجع
قرآن کریم.
ابراهیمی دینانی، غلامحسین (1393)، نصیرالدین طوسی، فیلسوف گفتگو، چ3، تهران: هرمس.
افلاطون (1353)، جمهوری، ترجمۀ رضا کاویانی و محمدحسن لطفی، چ1، تهران: خوشه.
ایزدی، حسین؛ احمدپناه، مطهره سادات (1389)، «مذهب خواجه نصیرالدین طوسی و تأثیر آن بر تعامل وی با اسماعیلیان نزاری»، تاریخ اسلام، 11(41-42)، 27-47.
حسینی، محسن و همکاران (1401)، «نقش گرایش‌های اعتقادی خواجه نصیرالدین طوسی در اقبال و ادبار وی نسبت‌ به اسماعیلیان»، تاریخ فلسفه، 13(1)، 93-114.
دفتری، فرهاد (1376)، تاریخ و عقاید اسماعیلیه، ترجمۀ فریدون بدره‌ای، چ2، تهران: فرزان روز.
رازی، ابوحاتم ‌احمد بن حمدان (1377)، الاصلاح،‌ ترجمۀ جلال‌الدین مجتبوی، چ1، تهران: دانشگاه تهران، مؤسسۀ مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل.
س‍ج‍ستانی، اب‍وی‍ع‍ق‍وب‌ اس‍ح‍اق‌ ب‍ن‌ اح‍م‍د (۱۳58)، کشف‌ المحجوب، به‌ کوشش‌ هانری‌ کربن‌، چ2، تهران: طهوری.
شیلتون، پاول؛ شفنو، کریستینا (1377)، «گفتمان و سیاست»، ترجمۀ مصطفی یونسی، گفتمان، 1(2)، 59-71.
طوسی، خواجه نصیرالدین(1373)، اخلاق ‎ناصری، تصحیح مجتبی مینوی و علیرضا حیدری، چ5، تهران: خوارزمی.
طوسی، خواجه نصیرالدین(1363)، روضة التسلیم، تصحیح و. ایوانف، چ1، تهران: جامی.
فروزانفر، بدیع الزمان (1370)، احادیث مثنوی، چ5، تهران: امیرکبیر.
لاکلائو، ارنستو؛ موفه، شانتال (1392)، هژمونی و استراتژی سوسیالیستی؛ به سوی سیاست دمکراتیک رادیکال، ترجمۀ محمد رضایی، چ1، تهران: ثالث.
لوئیس، برنارد (1362)، تاریخ اسماعیلیان، ترجمۀ فریدون بدره‌ای، چ1، تهران: توس.
مادلونگ، ویلفرد (1386)، «اخلاق ‎ناصری و نسبت آن با فلسفه، تشیع و تصوف»، ترجمۀ پرویز سلمانی، فرهنگ، 20(61-62)، 351-376.
مشکور، محمدجواد (1362)، تاریخ شیعه و فرقه‎های اسلام، چ3، تهران: اشراقی.
معزی، مریم، (1389)، «جامعۀ نزاری قهستان از نگاه محتشم ناصرالدین»، جستارهای تاریخ، 1(2)، 81-94.
مقدمی، محمدتقی (1390)، «نظریۀ تحلیل گفتمان لاکلائو‎ و ‎موفه و نقد آن»، معرفت فرهنگی و اجتماعی، 2(2)، 91-124.
ملک مکان، حمید (1380)، «خواجه نصیرالدین طوسی و اسماعیلیان»، هفت آسمان، 3(9-10)، 94-120.
میلز، سارا (1388)، گفتمان، ترجمۀ فتاح محمدی، چ2، تهران: هزارۀ سوم.
ناظری، افسانه؛ بختیاری فرد، حمیدرضا (1395)، «مسئله هویت در عهد ایلخانی مطابق الگوی کاستلز (مطالعۀ موردی: تحلیل گفتمان خواجه نصیر طوسی)»، پژوهش‌های علوم تاریخی، 8(1)، 115-134.
یورگنسن، ماریان؛ فیلیپس، لوئیز (1401)، نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمۀ هادی جلیلی، چ11، تهران: نی.
یوسفی‎راد، مرتضی (1397)، «اسباب و عوامل سعادت در آرای فارابی، ابن سینا و خواجه نصیر»، سیاست متعالیه، 6(20)، 25-42.
Holy Quran.
Daftari, F. (1997). History and Beliefs of Ismailism, translated by F. Badrei, 2th ed., Tehrân: Farzan Rooz. [In Persian]
Ebrahimi Dinani, Gh. (2014). Nasir al-Din Tusi, philosopher of conversation, 3th ed., Tehrân: Hermes. [In Persian]
Foruzanfar, B. (1991). Ahadis-e- Masnavi, 5th ed., Tehrân: Amirkabir. [In Persian]
Hosseini ,M. & E. Khademi , H. Shojaee Baghini & M. Samimi (2023). “The Role of Religious Beliefs of Khwajah Naṣir al-Din Ṭusi in his Association with and Dissociation from the Ismâ‘ilis”, History of Philosophy, 13 (1), 93-114. [In Persian]
Izadi, H. and Ahmad Panah, M. S. (2010). “The Religoion of Khaje Nasireddin-e Tusi and Its Impact on His Inreraction with Nizaris Isailis”. History of Islam, 11(41-42), 27-47. [In Persian]
Jorgensen, M.; Philips, L. (2022). Discourse analysis as theory and method, translated by H. Jalili, 11th ed., Tehrân: Ney. [In Persian]
Laclau, E & Mouffe, C. (2010). Hegemony and socialist strategy: Towwards a radical democratic politics, 3th edition, Verso: London. [In Persian]
Laclau, E & Mouffe, C. (2013). Hegemony and socialist strategy: Towwards a radical democratic politics, translated by M. Rezaee, 1th ed., Tehrân: Sâles. [In Persian]
Lewis, Bernard (1983). History of the Ismailis, translated by F. Badrei, 1th ed., Tehrân: Tous. [In Persian]
Madelung, W. F. (2007). “Akhlaq-e Naseri and its relationship with philosophy, Shi‘ism and Sufism”, Translated by p. Salmani, Farhang, 20 (61-62), 351-376. [In Persian]
Malek Makan, H. (2002). “Khaja Nasir al-Din Tusi and the Ismailis”, Haft Aseman, 3(9-10), 94-120. [In Persian]
Mashkoor, M. J. (1983). History of Shia and sects of Islam, 3th ed., Tehrân: Ishraghi. [In Persian]
Mills, S. (2009), Discourse, translated by F. Mohammadi, 2th ed., Tehrân: Hezareh Sevvom. [In Persian]
Moghadami, M. T. (2011). “The theory of discourse analysis of Laclau and Mouffe and its critique”, Social Cultural Knowledge, 2 (2), pp. 124-91. [In Persian]
Mu’izzi, M. (2011). “The Nizâri Society of Quhistân as Viewed by Muhtasham Nasir Ad-Din”, Historical Studies, 1(2), 81-94. [In Persian]
Nâzeri, A. & Bakhtiyari Fard, H. R. (2017). “Identity in Ilkhanid Era on the Basis of Manuel Castell's Theory the case study: discourse analysis of Khwaja Nasir al-Din Tusi extracted from doctoral thesis titled: "the discourse of Iranshar idea in the art of Ilkhanids”. Historical Sciences Studies, 8(1), 115-134. doi: 10.22059/jhss.2017.60652[In Persian]
Plato (1974). The Republic, translated by R. Kaviani & M. H. Lotfi, 1th ed., Tehran: Khosheh.
Razi, A. H. A. H. (1998). Al-eslahat. translated by J. Mojtabavi, 1th ed., Tehrân: Motaleat-e Eslami, Danshgah Makgil Publication. [In Persian]
Sajestani, A. Y. A. (1961). Kashf al-Mahjoob, Edited by H. Corban, 2th ed, Tehrân: Tahowri. [In Persian]
 
Shilton, P.; Shefno, C. (1998). “Discourse and Politics”, translated by M. Younesi, Discourse, 1(2), pp. 59-71. [In Persian]
Tousi, Kh. N. (1994). Akhlaq-e Naseri, Corrected by M. Minavi and A. Heydari, 5th ed., Tehrân: Kharazmi. [In Persian]
Tousi, Kh. N. (1984). Rawzat al-Taslim, edited by V. Ivanov, 1th ed., Tehrân: Jami. [In Persian]
Yousefirad, M. (2018). “Tools and Factors of Prosperity in Ideas of Farabi, Avicenna and Khwajeh Nasiruddin Tusi”, Transcendent Policy, 6(20), 25-42. doi: 10.22034/sm.2018.30967 [In Persian]
پژوهش‌های ادبی ـ فلسفی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 07 اسفند 1404
فایل ها
هم رسانی
ارجاع به این مقاله
آمار