پژوهش‌های ادبی ـ فلسفی

شماره جاری

درباره نشریه

اهداف و چشم انداز

اعضای هیات تحریریه

اصول اخلاقی انتشار مقاله

بانک ها و نمایه نامه ها

پیوندهای مفید

فرایند پذیرش مقالات

پذیرش مقالات و حق کپی رایت

زمان‌تاریخی هگل و بازتاب دیالکتیکی رویداد‌ها، در تاریخ‌‌بیهقی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه آموزش زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665، تهران، ایران.

10.22080/lpr.2025.29537.1120

چکیده

مفهوم «زمان تاریخی» یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم، در فلسفۀ تاریخ، به شمار می‌رود که در آثار فیلسوفانی چون گئورگ ویلهلم فریدریش هگل، به‌صورت نظام‌مند و دیالکتیکی، تبیین شده است. ازسوی‌دیگر، در سنّت تاریخ‌نگاری فارسی، تاریخ بیهقی، به‌عنوان نمونه‌ای برجسته از روایت‌پردازی‌تاریخی، دارای ساختارهایی پیچیده و تأمّل‌برانگیز، در برخورد با زمان است. این مقاله، در پی آن است تا ازمنظری تطبیقی، ساختار زمانی و شیوۀ روایت در تاریخ بیهقی را، با مفهوم زمان تاریخی، در فلسفۀ هگل، مقایسه و تحلیل کند. هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل شباهت‌ها و تفاوت‌های مفهومی و ساختاری، میان زمان دیالکتیکی، در فلسفۀ هگل و زمان روایی، در تاریخ بیهقی است. همچنین، تلاش شده است تا نقش روایت، علّیّت تاریخی و خودآگاهی، در بازنمایی زمان، موردتوجّه، قرار گیرد. روش پژوهش، کیفی و تحلیلی‌ـ‌تطبیقی است که با تحلیل متنی و بررسی موردی بخش‌هایی از تاریخ بیهقی (نظیر داستان حسنک، مرگ مسعود و روایت احمد حسن میمندی و بونصر مشکان) صورت گرفته است. منابع هگلی، با تکیه‌بر درس گفتارهایی در فلسفۀ تاریخ، مبنای نظری بوده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که هرچند، بیهقی؛ در چارچوب فلسفۀ نظام‌مند نمی‌نویسد، اما روایت‌های او، واجد ساختار زمانی علّی، پیش‌رونده و تأمّلی است که با درک هگلی از زمان تاریخی، قرابت دارد. او، با استفاده از بازگشت به گذشته، پیش‌آگاهی از آینده، قضاوت اخلاقی و ساختار دیالکتیکی تضادها، تاریخ را، نه‌صرفاً به‌عنوان ثبت وقایع، بلکه به‌مثابۀ‌ عرصۀ شکل‌گیری معنا و آگاهی، بازنمایی می‌کند و نشان می‌دهد که روایت تاریخی، در سنّت فارسی نیز، قابلیّت تحلیل در چارچوب مفاهیم مدرن فلسفۀ تاریخ را دارد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Historical Time of Hegel’s and the Dialectical Reflection of Events in Bayhaqi’s History

نویسنده [English]

  • Mohammadamin Ehsani estahbanati

Assistant Professor in Department of Persian Language and Literature Education, Farhangian University, P.O 14665-889 , Tehran, Iran.

چکیده [English]

The concept of “historical time” is one of the most fundamental concepts in the philosophy of history, which has been systematically and dialectically explained in the works of philosophers such as Georg Wilhelm Friedrich Hegel. On the other hand, in the tradition of Persian historiography, Bayhaqi’s History, as an outstanding example of historical narrative, has complex and thought-provoking structures in its dealing with time. This article seeks to compare and analyze, from a comparative perspective, the temporal structure and narrative style in Bayhaqi’s History with the concept of historical time in Hegel’s philosophy. The aim of this research is to identify and analyze the conceptual and structural similarities and differences between dialectical time in Hegel’s philosophy and narrative time in Bayhaqi’s History. Also, an attempt has been made to consider the role of narrative, historical causality, and self-awareness in the representation of time.   The research method is qualitative and analytical-comparative, which is based on textual analysis and case studies of parts of Bayhaqi's history (such as the story of Hasanak, the death of Masoud, and the narrative of Ahmad Hassan Maimandi and Bu Nasr Mushkan). Hegelian sources, relying on lectures on the philosophy of history, have been the theoretical basis. The findings show that although Bayhaqi does not write within the framework of systematic philosophy, his narratives have a causal, progressive, and reflective temporal structure that is close to the Hegelian understanding of historical time. By using return to the past, foreknowledge of the future, moral judgment, and the dialectical structure of contradictions, he represents history not simply as a record of events, but as an arena for the formation of meaning and consciousness, and shows that historical narrative, in the Persian tradition, is also capable of analysis within the framework of modern concepts of the philosophy of history.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Historical time
  • Hegel's philosophy
  • Bayhaqi's history
  • dialectics of events
  • Persian literature
مراجع
اتکینسون، آر.اف (1379)، فلسفۀ تاریخ، روش‏شناسى و تاریخ‏نگارى، ترجمۀ حسینعلى نوذرى، چاپ اول، تهران: طرح نو.
بیهقی، ابوالفضل محمّدبن حسین (1383)، تاریخ بیهقی، تصحیح علی‌اکبر فیّاض، به اهتمام دکتر محمدجعفر یاحقّی، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
دونت، ژاک (1381)، درآمدی بر هگل، ترجمۀ محمّدجعفر پوینده، تهران: چشمه.
راغب، محمد (1395) روایت‌شناسی تاریخ‌نگارانه تاریخ بیهقی، تهران، پژوهشکده تاریخ اسلام.
روژه، گارودی (1362)، در شناخت اندیشۀ هگل، ترجمه: باقر پرهام، تهران: آگاه.
سینگر، پیتر (1379)،  هگل، ترجمۀ عزّت الله فولادوند، تهران: طرح نو.
صفا، ذبیح‌الله (1352)،  تاریخ ادبیّات ایران،  جلد دوم، چاپ ششم، تهران: ابن‌سینا.
صهبا، فروغ (1387)، «زمان در تاریخ بیهقی بر اساس نظریۀ زمان در روایت» ، فصلنامۀ پژوهش‌های ادبی، شماره ی 21، صص: 112-89.
کاپلستون، فردریک (1367)، تاریخ فلسفه، جلد7، ترجمۀ داریوش آشوری، تهران:  علمی ـ فرهنگی.
کلباسی اشتری، حسین و رستمی جلیلیان، حسین (1395)، «بررسی تفسیر هیدگر در باب جایگاه و مرتبۀ تفکّر یونانیان در فلسفۀ هگل»، تامّلات فلسفی، شمارۀ 17، پاییز و زمستان، صص: 102-77.
کیمپل، بن (1373)، فلسفة تاریخ هگل، ترجمۀ عبدالعلی دست‌غیب، تهران: بدیع.
مارتین، والاس (1382 )، نظریّه‌های روایت، ترجمۀ محمّد شهبا، تهران: هرمس.
مجتهدی، کریم (1370)،  دربارۀ هگل و فلسفة او، تهران: امیرکبیر.
نجومیان، علی (1385)،  «تاریخ، زبان و روایت»، پژوهشـنامۀ علوم انسانی، شمارۀ 52 ، صص: 318-305.
هگل، گ. و (1336)، عقل در تاریخ، ترجمۀ حمید عنایت، تهران: دانشگاه صنعتی آریامهر.
هیپولیت، ژان (1365)، مقدمه بر فلسفۀ تاریخ هگل، ترجمۀ باقر پرهام، تهران: آگاه.
وال، ژان (1387)، ناخشنودی آگاهی در فلسفۀ هگل، ترجمۀ باقر پرهام، تهران: آگاه.
والش، دبلیو. اچ (1363)، مقدّمه‏اى بر فلسفۀ تاریخ، ترجمۀ ضیاء الدّین علایى طباطبایى، چاپ اول، تهران: امیرکبیر.
یاسپرس، کارل (1373)، آغاز و انجام تاریخ، ترجمۀ محمّدحسن لطفى، چاپ دوم، تهران: خوارزمى.
Abbasi, Morteza, Sharifi Valdani, Gholamhossein, & Tahereh Khoshhal Dastjerdi. (2021). “Whoever Sells Sweetness, Customers Will Flock to Them: A Perspective on the Elements Enriching Saʿdi’s Language in the Ghazals.” Fanon-e Adabi (Literary Techniques), Vol. 13, No. 3 (Serial No. 36), pp. 147–164. https://doi.org/10.22108/liar.2018.102126.1193 (In Persian)
  Atkinson, R. F. (2000). Philosophy of History: Methodology and Historiography. Translated by Hossein Ali Nozari. 1st ed. Tehran: Tarh e Now. (In Persian)
  Beiser, Fredrick C. (Ed.). (1991). The Cambridge Companion to Hegel. Cambridge University Press. (Source entry used for context: Éternité et historicité de l’esprit selon Hegel. Paris, Vrin – Bibliothèque d’Histoire de la Philosophie.)
  Beyhaqi, Abu’l Fazl Muhammad ibn Husayn. (2004). The History of Beyhaqi. Edited by Ali Akbar Fayyaz, supervised by Mohammad Jafar Yahaghi. Mashhad: Ferdowsi University of Mashhad Press. (In Persian)
  Baird, Forrest E., & Kaufmann, Walter. (Eds.). (1996). Philosophic Classics, Vol. IV. Prentice Hall.
  Copleston, Frederick. (1988). A History of Philosophy, Vol. 7. Translated by Dariush Ashouri. Tehran: Scientific and Cultural Publishing Co. (In Persian)
  D’Hondt, Jacques. (2002). An Introduction to Hegel. Translated by Mohammad Jafar Pouyandeh. Tehran: Cheshmeh. (In Persian)
  Edwards, Paul. (Ed.). (1967). The Encyclopedia of Philosophy, Vol. 3. The MacMillan Company and The Free Press.
  Hegel, G. W. F. (1970). Enzyklopädie der philosophischen Wissenschaften. Red. von Eva Moldenhauer und Karl Markus Michel. Frankfurt am Main: Suhrkamp Verlag.
  Hegel, G. W. F. (1970). Grundlinien der Philosophie des Rechts. Red. von Eva Moldenhauer und Karl Markus Michel. Frankfurt am Main: Suhrkamp Verlag.
  Houlgate, Stephen. (1987). Hegel, Nietzsche and the Criticism of Metaphysics. Cambridge: CUP.
  Hyppolite, Jean. (1986). Introduction to Hegel’s Philosophy of History. Translated by Baqer Parham. Tehran: Agah. (In Persian)
  Inwood, Michael. (1992). A Hegel Dictionary. Blackwell Publishers.
  Jaspers, Karl. (1994). The Origin and Goal of History. Translated by Mohammad Hassan Lotfi. 2nd ed. Tehran: Kharazmi. (In Persian)
  Kalbasi Ashtari, Hossein, & Rostami Jalilian, Hossein. (2016). “Heidegger’s Interpretation of the Place and Rank of Greek Thought in Hegel’s Philosophy.” Philosophical Reflections, No. 17 (Autumn & Winter), pp. 77–102. (In Persian)
  Kemp, Ben. (1994). Hegel’s Philosophy of History. Translated by Abdol Ali Dastgheib. Tehran: Badiʿ. (In Persian)
  Malabou, C. (2005). The Future of Hegel: Plasticity, Temporality and Dialectic. Translated by Lisabeth During: Routledge.
  Martin, Wallace. (2003). Theories of Narrative. Translated by Mohammad Shahba. Tehran: Hermes. (In Persian)
  Mojtahedi, Karim. (1991). On Hegel and His Philosophy. Tehran: Amir Kabir. (In Persian)
  Nojomian, Ali. (2006). “History, Language, and Narrative.” Pazhuhesh nameh ye ʿOlum e Ensani (Quarterly Journal of Humanities Studies), No. 52, pp. 305–318. (In Persian)
  Ragheb, Mohammad. (2016). Narratological Historiography of the History of Beyhaqi. Tehran: Institute for Islamic History Studies. (In Persian)
  Roger Garaudy. (1983). Understanding Hegel’s Thought. Translated by Baqer Parham. Tehran: Agah. (In Persian)
  Safa, Zabihollah. (1973). History of Persian Literature, Vol. 2. 6th ed. Tehran: Ibn Sina. (In Persian)
  Schmitt, Carl. (2004). “Hegel and Marx,” in Historical Materialism 22.3-4.
  Sahba, Forough. (2008). “Time in The History of Beyhaqi Based on the Theory of Time in Narrative.” Journal of Literary Studies, No. 21, pp. 89–112. (In Persian)
  Singer, Peter. (2000). Hegel. Translated by Ezzatollah Fooladvand. Tehran: Tarh e Now. (In Persian)
  Surber, J. (1979). “Heidegger’s Critique of Hegel’s Notion of Time.” Phenomenological Research, Vol. 39, No. 3 (Mar, 1979), pp. 358–377.
  Trivers, H. (1942). “Heidegger’s Misinterpretation of Hegel’s Views on Spirit and Time.” Philosophy and Phenomenological Research, Vol. 3, No. 2, pp. 162–168.
  Wahl, Jean. (2008). The Unhappiness of Consciousness in Hegel’s Philosophy. Translated by Baqer Parham. Tehran: Agah. (In Persian)
  Walsh, W. H. (1984). An Introduction to the Philosophy of History. Translated by Zia al Din Alaei Tabatabai. 1st ed. Tehran: Amir Kabir. (In Persian)
پژوهش‌های ادبی ـ فلسفی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 07 اسفند 1404
فایل ها
هم رسانی
ارجاع به این مقاله
آمار